29/10/2014 10:51

İşlenmiş ya da yarı işlenmiş ham maddelerin fabrikalarda işlenerek kullanılabilir hale getirilmesi yöntemlerine sanayi denir.

1750’li yıllarda Avrupa’da su buharı gücünden yararlanma ile sanayileşme başlamış ve buradan tüm dünyaya yayılmıştır.

Günümüzde sanayileşme bir gelişmişlik ölçütüdür. Öyle ki sanayileşmiş ülkelerde refah seviyesi daha yüksektir.

 

Türkiye’de Sanayileşmeyi Etkileyen Faktörler

Fabrika kuruluşunda dördüncül (bilgi toplama, araştırma, yayma) ve beşincil (bilgilere dayalı karar verme) sektörler etkilidir.

Öncelikle kurulacak sanayi türü belirlenir:

Demir – Çelik, Rafineri, Maden işleyen sanayi kuruluşları ham maddeye yakın kurulurlar. Büyük sermaye gerekir.

Küçük ölçekli sanayi kuruluşları için yer seçimi fazla önemli değildir ve büyük bir sermaye gerekmez.

Sanayinin kurulması için sermaye, enerji, iş gücü, ham madde, ulaşım ve pazarlama koşullarının oluşması gerekir.

 

Sanayinin Kurulması İçin Neler Gerekli?

ü  Sermaye:

v  Türkiye’de devlet destegi, yabancı kaynaklı krediler ve yabancı yatırımcıların sagladıgı kaynaklardır.

v  Günümüzde birçok sanayi kuruluşu, sermayenin fazla olduğu büyük şehirlerde kurulmuştur.

v  Cumhuriyetin ilk yıllarında yetersiz sermayeden dolayı devletçilik politikası izlenmiş, ağır sanayi devlet tarafından kurulmuştur. Özel girişimler ise desteklenmiştir.

ü  Ham madde:

v  Türkiye ham madde yönünden zengin bir ülkedir.

v  Tarım ürünleri, hayvansal ürünler, madenler, su ürünleri ve bitkiler başlıca hammadde kaynaklarıdır.

v  Tarım ürünleri işleyen fabrikalar daha çok ürünün yetiştirildiği bölgelere yakın kurulurlar.

v  Bakınız: Ham madde – Sanayi Yer Seçimi

ü  Enerji:

v  Fabrikadaki makineler belli bir enerji ile çalışır.

v  Taş kömürü, linyit, petrol, dogal gaz, su gücü, rüzgar gücü ve jeotermal santrallerden enerji elde edilir.

v  Enerjiye yeterli miktarda ve kolay ulaşılabilmelidir.

v  Özellikle ağır sanayi için enerjiye yakınlık önemlidir. Türkiye’de Karabük ve Ereğli’de demir çelik fabrikası kurulmasının nedeni, buradan elde edilen taş kömürüdür.

ü  İş gücü:

v  Fabrikalardaki makinelerin kullanılması, paketleme, boşaltma gibi işlerde iş gücüne gereksinim duyulur.

v  İş gücü ikiye ayrılır. Kalifiye eleman (Mühendis, Teknisyen, Usta) ve Vasıfsız Eleman.

v  Teknolojiye baglı olarak makine kullanımı için yetişmiş eleman sıkıntısı yaşanmaktadır.

v  Türkiye’de yer seçiminde iş gücü fazla önemli değildir, çünkü vasıfsız eleman fazladır ve iş gücü fabrikaya gidebilir.

ü  Ulaşım:

v  Ulaşımın elverişli olduğu yerlerde sanayileşme daha fazla görülür.

v  Marmara Bölgesi ulaşım olanakları açısından uygun oldugu için sanayi ülkemizin en gelişmiş sanayi bölgesidir.

v  Demir – Çelik fabrikalarından birinin İskenderun’a kurulmuş olmasının sebebi burada bir limanın bulunmasıdır.

v  Samsun’da bakır işleme tesisleri bulunması Samsun Limanı’nın, İzmir’de petrol rafinerisi olması İzmir Limanı’nın etkisiyledir.

ü  İşletme: iyi yetişmiş işletmenlerin başında bulundugu fabrikalardan yüksek verim elde edilir.

ü  Teknoloji:

v  Kaliteli ve ucuz ürünler bütün ülkelerde pazar alanı bulabilmektedir.

v  Bunu gerçekleştirebilmek için seri ve kaliteli üretim yapılabilen bir teknoloji gereklidir.

v  Üretilen ürünlerden daha fazla yararlanılması için teknolojiyi kullanmak gerekir.

ü  Pazarlama:

v  Sanayinin gelişiminde ve işleyişinde (devamlılığında) malın pazarlanması önemlidir.

v  Üretilen malların en kısa sürede tüketilebileceği pazarlara sunulması gerekir.

v  En önemli pazar alanları nüfusun yoğun olduğu yerlerdir. Örneğin Ankara, İstanbul, İzmir.

v  Pazarlamada reklam önemlidir.

v  Ülkemizdeki büyük işletmeler uzun yıllar ürettigi ürünleri pazarlayabilecegi geniş pazar olanaklarına sahiptir.

v  Besin maddeleri ve tekstil ürünleri daha iyi pazarlama koşulları olan tüketim merkezlerinin yanına kurulmaktadır (şehirler)

Bu sanayi kollarının kurulacağı yerde bu koşullardan birkaçı etkili olabilmektedir. Örneğin otomotiv sanayinin İstanbul, Ankara, İzmir, Kocaeli, Aksaray ve Gaziantep’de yoğunlaşmasının sebebi ulaşım ve tüketim merkezlerine yakınlık (pazarlama) dır.

 

Ham madde – Sanayi Yer Seçimi İlişkisi

Konservecilik:

1.     Sebze ve meyve üretimi olan yerlerde daha çoktur.

2.     Yarıdan fazlası Marmara Bölgesindedir.

3.     İstanbul, Çanakkale, Bursa, İzmir, Adapazarı.

 

Yağ Fabrikaları:

1.     Zeytin, ayçiçeği, susam mısır, soya fasulyesi, yer fıstığı, aspir ve kolzanın yağı çıkar.

2.     Ayçiçek yağında Marmara, zeytinyağında Ege Bölgesi, Mısır yağında Akdeniz Bölgesi birinci sıradadır.

Tütün:

1.     Büyük kısmı kıyıda üretildiği için fabrikaları da kıyı bölgelerdedir.

2.     İstanbul, İzmir, Adana, Samsun, Tokat, Bitlis, Malatya.

Çay:, Doğu Karadeniz’de yoğundur. Çünkü çay yaprağı toplandıktan sonra en kısa sürede fabrikalara ulaştırılmalıdır. Çabuk bozulur.

Buğday:

1.     Türkiye buğday üretiminde dünyanın sayılı ülkelerindendir.

2.     Un ve unlu mamüller üreten çok sayıda fabrika bulunmaktadır: Bisküvi, Makarna, Un fabrikaları gibi.

3.     Önemli bir kısmı buğdayın çok yetiştirildiği İç Anadolu Bölgesinde bulunmaktadır.

Pamuk:

1.     Türkiye, fazla miktarda pamuk üreten ülkelerdendir. Bu sebeple pamuklu dokuma gelişmiştir.

2.     Pamuk üretim alanları: Adana, Tarsus, Aydın, İzmir, Manisa, Nazilli, Antalya’dadır. Bu bölgelerde fabrikalar bulunur.

3.     Ayrıca iç bölgelerde Kayseri, Karaman, Malatya, Erzincan, Adıyaman, Ereğli (Konya)’da pamuklu dokuma fabrikaları vardır.

Et ve Süt Ürünlerine Dayalı Sanayi:

1.     Daha çok hayvancılığın yaygın olduğu yerlerde gelişmiştir.

2.     Erzurum, Kars, Konya, Afyonkarahisar, Edirne, Kayseri, Diyarbakır, Bursa, Trabzon gibi.

Yünlü Dokuma, hayvancılığın yaygın olduğu yerlerde: Marmara ve Ege’de (İstanbul, Hereke (Kocaeli), Bursa, İzmir, Uşak fazladır.

İpekli Dokuma, ipekböcekçiliğin yaygın olduğu Bursa’da fazladır.

Maden İşleyen Fabrikaların bir kısmı ham maddeye yakın kurulmuştur. Alüminyum – Seydişehir (Konya), Ferro-Krom – Antalya ve Elazığ

Orman ürünlerini işleyen fabrikalardan en önemlisi kağıt fabrikalarıdır. Bunlar ormanlara yakın kurulurlar.

Cam fabrikalarının ham maddesi kumdur. Marmara’da yoğunlaşmıştır. Paşabahçe (İstanbul), Gebze, Trakya, Mersin, Sinop.

Seramiğin ham maddesi kil ve kaolindir. Porselen ve fayans fabrikalarının da büyük bir kısmı Marmara ve Ege’dedir. İstanbul, Çanakkale, Bilecik, İzmit, Kütahya.

 

Sanayinin Türkiye Ekonomisindeki Yeri

Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye ekonomisi tarıma dayalıydı.

Bazı küçük el tezgahları ve gıda maddeleri işleyen kuruluşlar dışında sanayi gelişmemişti.

Kapitülasyonlar sebebiyle ülkeye gümrüksüz giren mallar yerli üretimin gelişmesini engellemekteydi.

1923, İzmir İktisat Kongresi, Sanayi ile ilgili ilk girişim

1925, Türk Maadin Bankası, sanayicilere kredi sağlamış.

1927, Sanayi Teşvik Kanunu, ücretsiz arazi, bazı vergilerden muaf tutma.

Ülkemizde sanayi üretiminden elde edilen gelirin milli gelirdeki payı yüksektir.

Ülkemizin gelişmiş başlıca sanayi kolları: Besin, tekstik, maden, otomotiv, toprak, petrol.

Gerçekleşen üretimde en büyük pay otomotiv, hazır giyim ve kimya (ilaç, sabun, deterjan, boya, kozmetik) sanayisinde gerçekleşmiştir.

Önemli sektörlerden biri de gıdadır. Bu sektörde çalışan işçi sayısı 400 bin civarındadır.

Çalışan nüfusun 25%’i sanayide çalışmaktadır. Sanayideki gelişmemiz ihracatta sanayinin payını da arttırmıştır. 2009 yılı sanayi ürünlerinin payı 93% dür.

29/10/2014 10:44

SORU 1:

Ölçeği verilmemiş bir haritada iki nokta arası gerçek uzunluk 24 km dir. Bu uzunluk haritada 4 cm ile gösterilmiş ise haritanın ölçeği nedir?

Çözüm:

Soruda gerçek uzunluk ve harita uzunluğu verilmiştir. Bizden haritanın ölçeğini bulmamız istenmektedir. Kullanacağımız formül:

Ölçek her zaman santimetre (cm) ile ifade edilir. Bu nedenle gerçek uzunluğu km'den cm'ye çevirmemiz gerekli. Bunun için beş tane sıfır ekliyoruz:

Gerçek Uzunluk = 24 * 100000 = 2400000

Şimdi formülü yazabilir ve varsa sadeleştirmeyi yapabiliriz:

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk = 4/2400000 = 1/600000


SORU 2:

Ölçeği verilmemiş bir haritada iki nokta arası gerçek uzunluk 30 km dir. Bu uzunluk haritada 3 cm ile gösterilmiş ise haritanın ölçeği nedir?

Çözüm

Soruda gerçek uzunluk ve harita uzunluğu verilmiştir. Bizden haritanın ölçeğini bulmamız istenmektedir. Kullanacağımız formül:

Ölçek her zaman santimetre (cm) ile ifade edilir. Bu nedenle gerçek uzunluğu km'den cm'ye çevirmemiz gerekli. Bunun için beş tane sıfır ekliyoruz:

Gerçek Uzunluk = 30 * 100000 = 3000000

Şimdi formülü yazabilir ve varsa sadeleştirmeyi yapabiliriz:

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk = 3/3000000 = 1/1000000


SORU 3:

Ölçeği verilmemiş bir haritada iki nokta arası gerçek uzunluk 24 km dir. Bu uzunluk haritada 3 cm ile gösterilmiş ise haritanın ölçeği nedir?

Çözüm

Soruda gerçek uzunluk ve harita uzunluğu verilmiştir. Bizden haritanın ölçeğini bulmamız istenmektedir. Kullanacağımız formül:

Ölçek her zaman santimetre (cm) ile ifade edilir. Bu nedenle gerçek uzunluğu km'den cm'ye çevirmemiz gerekli. Bunun için beş tane sıfır ekliyoruz:

Gerçek Uzunluk = 24 * 100000 = 2400000

Şimdi formülü yazabilir ve varsa sadeleştirmeyi yapabiliriz:

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk = 3/2400000 = 1/800000


SORU 4:

Ölçeği verilmemiş bir haritada iki nokta arası gerçek uzunluk 18 km dir. Bu uzunluk haritada 2 cm ile gösterilmiş ise haritanın ölçeği nedir?

Çözüm

Soruda gerçek uzunluk ve harita uzunluğu verilmiştir. Bizden haritanın ölçeğini bulmamız istenmektedir. Kullanacağımız formül:

Ölçek her zaman santimetre (cm) ile ifade edilir. Bu nedenle gerçek uzunluğu km'den cm'ye çevirmemiz gerekli. Bunun için beş tane sıfır ekliyoruz:

Gerçek Uzunluk = 18 * 100000 = 1800000

Şimdi formülü yazabilir ve varsa sadeleştirmeyi yapabiliriz:

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk = 2/1800000 = 1/900000


SORU 5:

Ölçeği verilmemiş bir haritada iki nokta arası gerçek uzunluk 4 km dir. Bu uzunluk haritada 4 cm ile gösterilmiş ise haritanın ölçeği nedir?

Çözüm

Soruda gerçek uzunluk ve harita uzunluğu verilmiştir. Bizden haritanın ölçeğini bulmamız istenmektedir. Kullanacağımız formül:

Ölçek her zaman santimetre (cm) ile ifade edilir. Bu nedenle gerçek uzunluğu km'den cm'ye çevirmemiz gerekli. Bunun için beş tane sıfır ekliyoruz:

Gerçek Uzunluk = 4 * 100000 = 400000

Şimdi formülü yazabilir ve varsa sadeleştirmeyi yapabiliriz:

Ölçek = Harita Uzunluğu / Gerçek Uzunluk = 4/400000 = 1/100000

Montreux Boğazlar Sözleşmesi
Lozan Konferansı'nda imzalanmış olan Boğazlar Sözleşmesi'ne göre, Boğazlardan serbest geçişin güvenliğini sağlamak amacı ile, Çanakkale ve İstanbul Boğazlarının...
Ninniler
Çocuğun uyutulması, hoplatılıp sevilmesi sırasında söylenen birtakım duygu ve düşünce, inanç, umut ve hayalleri, sevinç ve acıları içeren çoğunlukla dört mısral...

SORU 1:

1/1200000 ölçekli bir haritada iki şehir arası 8 cm olarak ölçülmüştür. İki kent arası gerçekte kaç km dir?

Çözüm

Harita uzunluğu ve ölçek biliniyor. Bizden gerçek uzunluğun kaç km olduğu isteniyor. Kullanacağımız formül:

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Gerçek Uzunluk = 8 * 1200000 = 9600000

Elde ettiğimiz sonuç santimetredir. Bunu kilometreye çevirerek soruda istendiği gibi cevabı buluruz. Bunun için beş sıfır sileriz.

9600000 cm = 96 km


SORU 2:

1/1000000 ölçekli bir haritada iki şehir arası 15 cm olarak ölçülmüştür. İki kent arası gerçekte kaç km dir?

Çözüm

Harita uzunluğu ve ölçek biliniyor. Bizden gerçek uzunluğun kaç km olduğu isteniyor. Kullanacağımız formül:

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Gerçek Uzunluk = 15 * 1000000 = 15000000

Elde ettiğimiz sonuç santimetredir. Bunu kilometreye çevirerek soruda istendiği gibi cevabı buluruz. Bunun için beş sıfır sileriz.

15000000 cm = 150 km


SORU 3:

1/300000 ölçekli bir haritada iki şehir arası 6 cm olarak ölçülmüştür. İki kent arası gerçekte kaç km dir?

Çözüm

Harita uzunluğu ve ölçek biliniyor. Bizden gerçek uzunluğun kaç km olduğu isteniyor. Kullanacağımız formül:


Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Gerçek Uzunluk = 6 * 300000 = 1800000

Elde ettiğimiz sonuç santimetredir. Bunu kilometreye çevirerek soruda istendiği gibi cevabı buluruz. Bunun için beş sıfır sileriz.

1800000 cm = 18 km


SORU 4:

1/100000 ölçekli bir haritada iki şehir arası 5 cm olarak ölçülmüştür. İki kent arası gerçekte kaç km dir?

Çözüm

Harita uzunluğu ve ölçek biliniyor. Bizden gerçek uzunluğun kaç km olduğu isteniyor. Kullanacağımız formül:


Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Gerçek Uzunluk = 5 * 100000 = 500000

Elde ettiğimiz sonuç santimetredir. Bunu kilometreye çevirerek soruda istendiği gibi cevabı buluruz. Bunun için beş sıfır sileriz.

500000 cm = 5 km


SORU 5:

1/200000 ölçekli bir haritada iki şehir arası 2 cm olarak ölçülmüştür. İki kent arası gerçekte kaç km dir?

Çözüm

Harita uzunluğu ve ölçek biliniyor. Bizden gerçek uzunluğun kaç km olduğu isteniyor. Kullanacağımız formül:

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Gerçek Uzunluk = 2 * 200000 = 400000

Elde ettiğimiz sonuç santimetredir. Bunu kilometreye çevirerek soruda istendiği gibi cevabı buluruz. Bunun için beş sıfır sileriz.

400000 cm = 4 km

SORU 1:

Gerçekte 30 km mesafe bulunan iki kasaba arasındaki uzaklık 1/500000 ölçekli haritada kaç cm olarak gösterilir?

Çözüm

Soruda ölçek ve gerçek uzunluk verilmiş, harita uzunluğu isteniyor. Bu durumda aşağıdaki formülü kullanırız:

Ölçeğin paydası santimetredir. Bölme işlemini yaparken birimler eşit olmalı. Bu nedenle gerçek uzunluğu cm'ye çeviririz. Bunun için de 5 sıfır ekleriz.

30 km = 3000000 cm

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Harita Uzunluğu = 3000000 / 500000 = 6 cm


SORU 2:

Gerçekte 40 km mesafe bulunan iki kasaba arasındaki uzaklık 1/200000 ölçekli haritada kaç cm olarak gösterilir?

Çözüm

Soruda ölçek ve gerçek uzunluk verilmiş, harita uzunluğu isteniyor. Bu durumda aşağıdaki formülü kullanırız:

Ölçeğin paydası santimetredir. Bölme işlemini yaparken birimler eşit olmalı. Bu nedenle gerçek uzunluğu cm'ye çeviririz. Bunun için de 5 sıfır ekleriz.

40 km = 4000000 cm

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Harita Uzunluğu = 4000000 / 200000 = 20 cm


SORU 3:

Gerçekte 30 km mesafe bulunan iki kasaba arasındaki uzaklık 1/50000 ölçekli haritada kaç cm olarak gösterilir?

Çözüm

Soruda ölçek ve gerçek uzunluk verilmiş, harita uzunluğu isteniyor. Bu durumda aşağıdaki formülü kullanırız:

Ölçeğin paydası santimetredir. Bölme işlemini yaparken birimler eşit olmalı. Bu nedenle gerçek uzunluğu cm'ye çeviririz. Bunun için de 5 sıfır ekleriz.

30 km = 3000000 cm

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Harita Uzunluğu = 3000000 / 50000 = 60 cm


SORU 4:

Gerçekte 10 km mesafe bulunan iki kasaba arasındaki uzaklık 1/25000 ölçekli haritada kaç cm olarak gösterilir?

Çözüm

Soruda ölçek ve gerçek uzunluk verilmiş, harita uzunluğu isteniyor. Bu durumda aşağıdaki formülü kullanırız:

Ölçeğin paydası santimetredir. Bölme işlemini yaparken birimler eşit olmalı. Bu nedenle gerçek uzunluğu cm'ye çeviririz. Bunun için de 5 sıfır ekleriz.

10 km = 1000000 cm

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Harita Uzunluğu = 1000000 / 25000 = 40 cm


SORU 5:

Gerçekte 20 km mesafe bulunan iki kasaba arasındaki uzaklık 1/100000 ölçekli haritada kaç cm olarak gösterilir?

Çözüm

Soruda ölçek ve gerçek uzunluk verilmiş, harita uzunluğu isteniyor. Bu durumda aşağıdaki formülü kullanırız:

Ölçeğin paydası santimetredir. Bölme işlemini yaparken birimler eşit olmalı. Bu nedenle gerçek uzunluğu cm'ye çeviririz. Bunun için de 5 sıfır ekleriz.

20 km = 2000000 cm

Soruda verilenleri formülde yerlerine yazıyoruz.

Harita Uzunluğu = 2000000 / 100000 = 20 cm

Yeryüzünde Volkanların Dağılışı
Konu ile ilgili sayfamıza ulaşmak için başlığa tıklayın.
TAAŞŞUK-U TALAT ve FITNAT
Şemsettin Sami'nin "Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat" kitabı, edebiyatımızın ilk Türk romanıdır (1872). Tanzimat romancılığımızda, kadınlarımızın toplum içindeki yerle...

1. Kesir Ölçeği Çizgi Ölçeğe Çevirmek

 

1/200000 kesir ölçeğini çizgi ölçeğe çevilelim:

Her biri 1 cm uzunluğunda beş çentikli bir doğru çizip birimine km yazalım¹, İkinci çentiğin üzerine sıfır koyalım;

 

Kesir ölçeğin paydasını cm’den km’ye çevirelim:

200000 cm = 2 km

Çıkan sonucu sıfırın yanlarına yazıp sağa doğru bir kat arttırarak yazalım:

 

 

2. Çizgi Ölçeği Kesir Ölçeğe Çevirmek

Yukarıdaki çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirirken ölçek formülünü yazarız, harita uzunluğu ve gerçek uzunluğu tek çentiğe göre² hesaplarız:

 

NOTLAR:

1. Kesir ölçeği çizgi ölçeğe çevirirken birim km olmak zorunda değildir. Sizden istenen birime çevirmeniz gereklidir.

2. Yukarıda çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirirken tek çentiğe göre hesapladık ancak çentiklerin toplam uzunluğu harita uzunluğu, çizgi üzerindeki ilk ve son sayılar toplanarak gerçek uzunluk elde edilerek ve sonradan sadeleştirilerek de sonuç bulunabilir.

3. Çentikler arası her zaman 1 cm olmayabilir. Yukarıdaki çizgi ölçeği kesir ölçeğe çevirme örneğinde çentik uzunluğu 1 cm kabul edilerek işlem yapılmıştır.