Nüfus Yoğunluğu: Belirli bir alanda bulunan insanların birim alandaki dağılımına nüfus yoğunluğu denir.

 Nüfus Yoğunluğu = (Toplam Nüfus / Yüzölçüm )

 

A. Doğal (Fiziki) Faktörler

 

1. Yeryüzü Şekilleri

 

 Dağların Uzanışı

 Dağlarımızın genelde doğu batı uzanışlı olması;

v  Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı güçleştirir,

v  Deniz etkisinin iç kesimlere girmesini engeller.

 Bu nedenle kıyılarımız daha fazla nüfuslanmıştır.

 

Hinterland: Bir merkezin iç kesimlerle etkileşimine hinterland denir. Eğer bir yerleşmenin diğer yerleşmelere ulaşımı kolaysa hinterlandı geniş, zorsa hinterlandı dardır.

 

Hinterlandı dar olan Sinop, Giresun gelişememesine karşın geniş bir hinterlanda sahip İstanbul, İzmir daha fazla gelişmiştir.

 

Ege’de yer alan İzmir oldukça gelişmiş bir merkezken (enine kıyı, ulaşım kolay, alan geniş), Rize, Trabzon, Ordu, Artvin gibi merkezler (boyuna kıyı, ulaşım zor, alan dar) kıyıda sıkıştığı için gelişememiştir.

 

Eğim

Eğim ve engebe arttıkça; Ulaşım tarım gibi faaliyetler zorlaşır. Bu nedenle düz alanlar daha fazla nüfuslanmıştır.

Eğimli arazilerde yerleşim yeri kurmak zordur. Bu nedenle bu arazilerde yerleşme sayısı az, nüfus yoğunluğu düşüktür. Hakkari, Rize, Gümüşhane gibi merkezler bu nedenle gelişememiştir.

 

Bakı

v  Dağların güney yamaçları daha çok güneşlenir.

v  Dağların denize dönük yamaçları daha ılımandır

Bu nedenlerle güneye ve denize bakan yamaçlar daha çok nüfuslanmıştır

 

Yükseklik

v  Yükselti arttıkça sıcaklık azalır, tarım kısıtlanır.

v  Türkiye'de yükselti batıdan doğuya doğru artar.

Bu nedenle genel olarak nüfus doğuya doğru azalır.

Belli bir yükseltiden sonra yerleşme kurmak imkansızdır. Bu seviyeye yerleşme üst sınırı denir.

Ülkemizde yerleşmeler genelde yükseltisi az olan ova ve havzalarda kurulmuştur. Yüksek olan Doğu Anadolu Bölgesi bu nedenle tenhadır.

 

2. İklim

Yağışın ve sıcaklığın yeterli olduğu yerler yerleşmeye elverişlidir Bu nedenle kıyı bölgelerimizde nüfuslanma fazladır.

Yağış azlığı su sorununa ve tarım üretimin az olmasına sebep olur. İç kesimler ve Doğu Anadolu bu sebeple seyrek nüfusludur.

 

3. Su Kaynakları

İçme, kullanma, tarımsal sulama, enerji üretiminde su hayati öneme sahiptir. Anadolu'da ilk yerleşmeler su kaynaklarının yakınında kurulmuştur.

Su kaynakları yerleşme dokusunu belirler.

v  İç bölgelerde toplu yerleşme;

v  Doğu Karadeniz’de dağınık yerleşme vardır

Tuz Gölü ve Konya Ovası çevresinde nüfusun az olmasının sebebi yağış azlığı ve su kaynaklarının yetersiz olmasıdır.

 

4. Kara ve Denizlerin Dağılışı

 

5. Jeolojik Yapı

Karstik araziler yüzey suları bakımından fakirdir. Bu durum tarımı olumsuz etkiler. Bu nedenle karstik arazilerde nüfuslanma azdır.

Aynı zamanda sert kayaçlara sahip volkanik, metamorfik arazilerde toprak oluşumunun henüz gerçekleşmediği için tarımsal üretim yapmak zordur.

Toprakları verimsiz ve çorak bölgelerde de tarımsal üretim sınırlı olduğundan yerleşme ve nüfus miktarı düşüktür.

Tuz Gölü Çevresi, Teke – Taşeli Platoları bu sebeplerle seyrek nüfusludur.

 

6. Toprak Çeşitleri

Verimli toprak tarımsal faaliyetleri etkiler. Verimli toprakların olduğu yerler ile ovalarda nüfuslanma fazladır.

 

7. Bitki Örtüsü 

Bitki örtüsünün aşırı sık ya da seyrek olması da yerleşmeyi etkiler.

Doğu Karadeniz’de sık orman alanları, gür bitki örtüsü ve tarım alanlarının yetersiz olması sebebiyle nüfuslanma azdır.

 

B. Beşeri Faktörler

 

1. Bilim ve Teknolojideki Gelişme

Yeni istihdam olanakları yaratarak nüfuslanmayı olumlu etkiler.

Sanayi devrimi ile kırdan kente göç artmış, nüfusun çoğunluğu şehirlerde toplanmaya başlamıştır.

Ayrıca bazı merkezlerde kurulan sanayi tesisleri buralarda nüfusun yoğunlaşmasına sebep olmuştur. Karabük, Ereğli, Seydişehir örnek verilebilir.

 

2. İç Göçler

Ülkemizde bölgesel gelişmişlik farkı iç göçlere neden olmuştur.

İstanbul, Ankara, İzmir gibi şehirlerimiz aldığı yoğun göçler sebebiyle çok hızlı büyümüştür. Ancak bu birçok sorunu da beraberinde getirmiştir.

 

3. Dış Göçler

Siyasi istikrarsızlıklar nedeniyle Afganistan, Bosna-Hersek, Kosova, Arnavutluk gibi ülkelerden ülkemize göçler olmuştur.

 

4. Ulaşım

Ulaşımın kolay sağlandığı alanlar, ekonomik faaliyetlerin canlı olduğu yerlerdir.

İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Eskişehir, Gaziantep gibi illerin fazla nüfuslanmasında ulaşımın etkisi fazladır.

İstanbul iki kıta ve iki deniz arasındaki en önemli ulaşım noktasıdır. Bu durum İstanbul’u en kalabalık ve büyük şehrimiz yapmıştır.

Geçmişte ana yollar üzerinde olmasına karşın sonradan sapa kalan yerlerde gelişim hızı azalır. Kırklareli buna örnek verilebilir.


5. Ticaret

Ekonomik faaliyetlerin çeşitlilik gösterdiği merkezlerde ticaretin canlı olması nüfuslanmayı olumlu etkiler. İstanbul, İzmir, Kocaeli, Bursa, Adana, Gaziantep gibi

 

6. Turizm

Özellikle Marmara, Ege, Akdeniz kıyılarında önemli turizm merkezlerine bağlı olarak nüfuslanma artmıştır.

 

7. Sanayi

Sanayileşme sağladığı iş olanakları nedeniyle nüfuslanma üzerinde etkisi en fazla olan ekonomik faaliyettir.

Kocaeli, İzmir, Bursa, Adana, Kırıkkale, Seydişehir, Batman, Ereğli, Karabük, İskenderun

 

8. Tarım

Tarımın yoğun olarak yapıldığı verimli ovalar sık nüfuslanmıştır.

Adana, Söke, Tire, Amasya, Iğdır, Rize gibi

 

9. Hayvancılık

v  Erzurum Kars Platolarında büyükbaş hayvancılık,

v  İç bölgelerimizde küçükbaş hayvancılık,

v  Büyük şehir çevrelerinde kümes hayvancılığı yaygın.

Bu faaliyetlerle uğraşanlar bu alanları tercih ederler.

 

10. Madencilik

Maden çıkarma ve işleme tesislerinin kurulduğu yerlerde iş olanaklarına bağlı olarak nüfus fazladır.

Batman (petrol), Zonguldak (kömür), Murgul, Ergani, Küre, Maden (bakır), Soma (linyit) gibi.

 

11. Ormancılık

Orman yönünden zengin alanlarda ormana dayalı sanayi tesisleri nüfus artışı sağlar.

Ormanlar doğal güzellikleri ile alternatif turizm alanı oluşturur.

 

12. Balıkçılık

Karadeniz kıyılarında önemli bir gelir kaynağıdır.

 

 

13. Askeri Yapı

Çorlu, Gölcük, Sarıkamış, Erzurum, Erzincan, Konya ve Malatya gibi şehirlerin gelişip büyümesinde askeri birliklerin payı fazladır.

 

14. Tarihi Faktörler

Tarihi çağlar boyunca yerleşim alanı olarak kullanılan yerlerin günümüzde de yoğun nüfusa sahip olduğu görülür.

Eskiden ticaret ve kervan yolları üzerinde olan bu yerlerde günümüzde de önemli kavşak noktalarıdır.

İstanbul, Bursa, Edirne, Konya geçmişte başkentlik yapmıştır. Yine Ankara’da 1923 de başkent olduktan sonra hızla gelişme göstermiştir.

 

15. İdari Yapı

Ankara’nın nüfuslanmasındaki en önemli etkendir.

İl merkezlerindeki nüfuslanmada kamu kurum ve kuruluşlarının da etkisi vardır.

 

Nüfus Yoğunluğuna Göre İllerimiz

Nüfus yoğunluğu en az: Tunceli (12 kişi)

Nüfus yoğunluğu en fazla: İstanbul (2444 kişi)


ÖRNEKLER

1.

Elverişli iklim

Göç alır

İstanbul, İzmir

Yükselti ve engebe az

Bursa

Ulaşım kolay ve gelişmiş

Kocaeli

Sanayi gelişmiş

Nüfus yoğunluğu fazla

Adana

Ticaret fazla

Gaziantep

Turizm ve ekonomik faaliyetler gelişmiş

Aydın, Denizli

 

2.

Kışlar sert

Göç verir

Erzurum

 

Engebe ve yükselti fazla

 

Kars

 

Ulaşım zor

Bayburt

 

Tarım alanı dar

Nüfus yoğunluğu az

Gümüşhane

 

Ürün çeşidi az

Hakkari

 

Ekonomik faaliyetler gelişmemiz

 

Tunceli

 

 

3.

Engebe

Göç verir

Menteşe Yöresi

Eğim fazla

Ulaşım zor

Çanakkale

Tarım alanı dar

Nüfus yoğunluğu az

Biga

Önemli yollara sapa

Yıldız Dağları

Gelir kaynakları sınırlı

 

4.

Yağız az

Göç verir

Tuz Gölü Çevresi

Kuraklık fazla

Buharlaşma fazla

Toprak tuzlu, çorak

Nüfus yoğunluğu az

Ürün çeşidi az

Gelir kaynakları sınırlı

 

5.

Karstik arazi fazla

Göç verir

Taşeli Platosu

Toprak verimsiz

Nüfus yoğunluğu az

Menteşe Yöresi

  

Yapılan Yorumlar

Henüz kimse yorum yapmamış.

Bu sayfada yer alan bilgilerle ilgili sorularınızı sorabilir, eleştiri ve önerilerde bulunabilirsiniz. Yeni bilgiler ekleyerek sayfanın gelişmesine katkıda bulunabilirsiniz.

Yorum Yapın

Adınız:
Mesajınız:
 
© 2015 Coğrafya Sitesi
Coğrafya